Reisverslag lynxenreizen naar Spanje 2026: op stap met Jan!

Sojanita, Tanzanita, Mohena, Margaza, Nigeria en Granza… het zijn de namen van zes specifieke Iberische vrouwtjeslynxen in Doñana en Andújar die Jan Kelchtermans tegenkwam op zijn reizen als gids voor STARLING deze winter.

Sojanita zagen we zeker twee keer. Mogelijk zelfs drie keer. De derde keer was echter moeilijker, aangezien het een jagend exemplaar betrof dat gids Jan eerst lokaliseerde met zijn thermische verrekijker. Maar toen het dier eenmaal in de spotlight werd gezet en iedereen het had gezien, altijd de eerste vereiste, werd er uitgestapt. Iets wat de kat duidelijk niet verdroeg. Ze verstopte zich meteen in nabijgelegen struikgewas. Aangezien we dichtbij Sojanita’s territorium waren, betrof het hoogstwaarschijnlijk toch haar. Zeker omdat het zo goed als de identieke plaats is waar we haar voor het eerst zagen.

De twee andere momenten werkte ze een stuk beter mee.

De eerste keer gebeurde dat tijdens een ultieme poging, waarbij gids Jan besloot om van avondlocatie te veranderen. Soms moet je immers beredeneerd gokken wanneer je aanvoelt dat je elders een grotere kans hebt om een lynx te onderscheppen, zeker tijdens het laatste uur daglicht. Het is immers dan, net als in de vroege ochtend, dat lynxen zich het meest verplaatsen. Zoals bij veel andere kattensoorten heeft dit te maken met hun natuurlijke instincten: ze zijn niet zozeer nachtdieren, maar schemeractief.

Net voor we het kerngebied van Sojanita bereiken, is het reisdeelnemer Bart die haar opmerkt in een glooiing. De woorden: “Wacht eens even, er is hier iets…”, doen Jan iets steviger remmen dan normaal. Hij bevestigt wat iedereen denkt te zien: lynx!

Het dier zit op haar achterste en kijkt ons even aan, alvorens haar avondpatrouille verder te zetten. Eerst door wat struikgewas, daarna verder de achterliggende helling op. Een korte maar krachtige waarneming, die we bovendien op foto kunnen vastleggen. Alle details zijn zichtbaar: een middelgrote, sterk gevlekte katachtige, kleiner dan de Euraziatische lynx, met een typische oranjegele vacht. Kenmerkend zijn ook de lange bakkebaarden, zwarte oorpluimen en een korte staart met zwarte punt.

Voor Jan is het de vijfde opeenvolgende keer dat hij in Doñana de soort weet te tonen aan reisdeelnemers.

Tijdens de tweede STARLING-reis zien we haar opnieuw, al tijdens de eerste ochtendexcursie. Het is een andere gids die haar al in het vizier heeft wanneer we aankomen in haar kerngebied. Waar een week eerder nog alles onder water stond door noodweer, zien we nu Sojanita verscholen liggen onder een struik.

Met telescopen kunnen we haar uitvoerig bekijken.

Terwijl de andere gids met haar twee klanten al snel weer vertrekt, blijven wij rustig genieten van de waarneming. Jan hoopt immers op een scenario dat velen hier al hebben mogen meemaken. En inderdaad: wanneer ze opstaat en haar pad verderzet richting het dichte struikgewas langs de rivier, wordt dat scenario werkelijkheid. Sojanita wandelt richting de brug.

Jan weet meteen wat er gaat gebeuren: Sojanita zal de brug gebruiken om de andere kant van haar territorium te bereiken. Strategisch opgesteld staan is daarbij cruciaal, wil je haar doorgang niet blokkeren. En dat werkt perfect.

Op enkele meters van ons staat ze plots bovenaan de berm om de brug over te steken. Een jogger die langs de andere kant komt aangelopen ziet haar verdwijnen in een struik. Met zijn gsm in de hand opent hij de struik om haar te filmen. Jan maant hem onmiddellijk aan om daarmee te stoppen. Maar Sojanita ondergaat het stoïcijns. Vergis je immers niet: we bevinden ons op een plek die je allerminst associeert met de stilte van pure wildernis. Sojanita is duidelijk gewend aan de menselijke aanwezigheid en bedrijvigheid die de groene gordel en het agrarische landschap met zich meebrengen. Door de verrekijker kunnen we haar van zeer dichtbij observeren. Haar oren volgen elke beweging: onze stappen, maar ook het lawaai van voertuigen die over de brug passeren. De impact van een zware vrachtwagen, uitgerust met airco voor het transport van fruit, blijkt uiteindelijk net iets te veel van het goede. Sojanita verlaat de struik en maakt aanstalten om te vertrekken. Wanneer ze opnieuw richting brug loopt, roept Jan plots luid en duidelijk naar iedereen:

“NU TERUGKOMEN! ANDERS GAAT ZE DE BRUG NIET NEMEN!”

Iedereen volgt onmiddellijk zijn instructies.

En het loont: Sojanita zorgt een tweede keer voor een fotografisch topmoment.

Met gebalde vuisten en menige vreugdekreten keren we terug naar het hotel om uitgebreid te brunchen.

Wat een start van de reis!

Tanzanita

Dit jonge vrouwtje, dat samen met haar ouders opduikt op een van de hutlocaties in de regio Andújar, is waarschijnlijk een van de meest gefotografeerde Iberische lynxen in Spanje sinds de ingebruikname van speciale fotografiehutten. Dat is een trend van de laatste vijf jaar. Net zoals bij de hutten in Finland voor het observeren van grote carnivoren, wordt ook hier creatief gewerkt om lynxen te lokken. Dat verhoogt de kans op een observatie, maar een garantie is het zeker niet. Dat konden wij aan den lijve ondervinden. Tijdens de eerste van de twee namiddagsessies kwamen we niet verder dan enkele beelden van een konijn.

Soms vangen lynxen nu eenmaal elders een prooi en besluiten ze om niet te komen. Maar dat het hier soms echt raak kan zijn, staat vast. Tijdens een namiddagsessie in november 2024 zag gids Jan hier bijvoorbeeld zowel Tanzanita als Pirineo en Olingsto, haar beide ouders, én nog een ander exemplaar met een jong. Op zulke momenten krijgen observaties en foto’s een heel andere dimensie. Ook wij maakten dat mee tijdens onze tweede hutsessie op een namiddag. Uit het niets zat Tanzanita plots tussen enkele olijfbomen op een helling met uitzicht op de hutten waarin wij zaten. Het duurde echter een hele poos voordat ze besloot onze kant op te komen. Haar verschijning op de rotspartijen voor onze hut was de plaatselijke konijnen niet ontgaan. Plots bleken alle langoren spoorloos verdwenen.

De volgende twee uur zagen we Tanzanita ijverig proberen om eentje te verschalken. De vele verwoede pogingen bleven zonder succes. Zelfs toen het begon te schemeren, zat ze nog steeds op haar honger. Wij daarentegen niet: onze geheugenkaarten zaten boordevol. Wat een namiddag!

Een liefdeskoppel alsook Mohena met haar jong

Een bezoek aan een dehesa van een plaatselijke boer vormt een vast onderdeel van de STARLING-reizen. Het is een plek waar we bewust de drukte achter ons laten en in alle rust het landschap kunnen beleven. Bovendien biedt het gebied ook kansen om andere lynxen te observeren die zich ophouden in de omgeving van La Lancha, de klassieke en wellicht meest bekende publieke locatie in heel Spanje om Iberische lynxen waar te nemen.

Tegelijk is La Lancha in de topperiode ook een plaats geworden die je beter vermijdt. De populariteit van de Iberische lynx heeft er de voorbije jaren immers voor een ware toestroom van bezoekers gezorgd. Gids Jan maakte die evolutie van dichtbij mee. In de beginjaren waren het vooral natuurliefhebbers met verrekijkers en telescopen die hier geduldig het landschap afspeurden. Anno 2026 domineren fotografen met indrukwekkende telelenzen het beeld en trekken in het weekend ook veel lokale bewoners naar de uitkijkpunten, waar het er soms behoorlijk levendig aan toegaat.

Precies daarom bezoeken we deze plek met STARLING liever op weekdagen en buiten de drukte van het hoogseizoen. Dan keert de rust terug in het landschap en blijft de kans op lynxen nog steeds groot, want ook in deze periode zijn ze opvallend actief overdag. Bovendien kondigt zich midden februari vaak al voorzichtig de lente aan.

Wanneer de zon het landschap begint op te warmen, is het er ronduit genieten. De eerste warmte hangt in de lucht en overal klinkt de levendige kakofonie van vogels die hun territorium opnieuw opeisen. De roep van de kuifkoekoek weerklinkt over de open vlaktes, een keizerarend zweeft hoog boven de dehesa, terwijl uit de struiken de kleine zwartkop zingt. Steenuilen laten zich horen in de verte, een Iberische groene specht roffelt ergens tegen een stam en een Iberische klapekster houdt vanaf een doornstruik de omgeving scherp in de gaten.

En dan, uit het niets, verschijnt waar iedereen stilletjes op hoopt: een lynx. Op zo’n moment valt alles samen en voelt het alsof het landschap even de adem inhoudt. Het maakt het plaatje compleet. Iets dat ook gebeurt wanneer we op weg zijn naar Yeguas, de privé dehesa.

Plots klinkt Kims stem vanop de achterbank: ‘Een lynx… daar loopt een lynx!’ Bruusk remmen is, gezien de hobbelige piste waarover Jan de bus behoedzaam manoeuvreert, niet nodig. We staan haast meteen stil. En al snel blijkt dat de lynx niet alleen is. Het zijn er twee. Net zo verrast door deze onverwachte ontmoeting als wijzelf, kiezen beide dieren ogenblikkelijk een andere richting. Eén schiet voor de wagen langs en steekt de weg over. De andere verdwijnt geruisloos in het struikgewas.

We stappen uit om de situatie beter in te schatten, hopend beide dieren opnieuw te kunnen ontdekken. We zijn amper buiten of het dier dat in de struiken verdween laat van zich horen. De rauwe, schorre kattenroep, een uitgerekte ‘miauw’, klinkt bijna spookachtig. En vooral: vlakbij. De armharen gaan rechtop staan. Kippenvel. Het is meteen duidelijk dat we op een koppel zijn gestoten dat paargedrag vertoont. Omdat het geluid dichterbij komt, zoeken we haastig een wat verdoken plek op tussen de olijfbomen. Zo geven we de roepende lynx, vermoedelijk een mannetje, de ruimte om zijn vrouwtje terug te vinden.

Lang hoeven we niet te wachten. Even later komt hij aangelopen door de olijfboomgaard waarin we ons schuilhouden. Luttele ogenblikken later passeert het dier onder de grillige kruinen van de olijfbomen vlak voor ons, op weg naar hoger gelegen struikgewas. Afgaand op wat we daarna horen, lijdt het weinig twijfel: beide dieren hebben elkaar opnieuw gevonden. We laten hen hun intieme plannen uitvoeren en keren terug naar de wagen. Het struikgewas verder uitkammen zou enkel tot verstoring leiden, en bovendien is het terrein te onoverzichtelijk.

Nog vóór we Yeguas bereiken, staat de teller al op twee lynxen. En de echte scansessie moet nog beginnen! Eens geparkeerd en geïnstalleerd, is het Jan die als eerste beweging opmerkt op de berg die we afspeuren op zoek naar nog meer lynxen. In het beeld van zijn telescoop verschijnt een jonge lynx. Niet veel later duikt ook de moeder op: Mohena. Samen dalen ze af naar het weiland onderaan de helling waarover wij uitkijken, een open plek met tamarisken en verspreide steeneiken.

Voorzichtig verkennen ze een nabijgelegen stuk weiland dat met roestige metalen platen is afgezet. Het jong keert al snel terug naar een klein groepje bomen op de tegenoverliggende helling, terwijl Mohena verder het weiland in trekt. Daarbij lijkt ze zich niets aan te trekken van de plaatselijke jagers die, verscholen in camouflagetentjes, op het privédomein jacht maken op rode patrijzen. Zelfs wanneer een geweerschot door de vallei knalt, verandert ze geen moment van houding. Het is duidelijk dat beide partijen elkaar gedogen. Hun doelwitten verschillen immers. De jagers hebben het gemunt op een hoenderachtige; de lynxen op de alomtegenwoordige konijnen.

Om haar kans te wagen springt Mohena over een met draad omheind perceel in het weiland. Het duurt niet lang of ze slaagt erin een fors konijn te grijpen. Met de prooi stevig in haar muil springt ze opnieuw over de draad, terug in de richting van haar jong.

Dat jong heeft ondertussen niet stilgezeten. Op de achtergrond zien we het spelen met het kadaver van een ander konijn. Mohena legt haar nieuwe vangst tussen enkele rotsblokken en vlijt zich ernaast neer. De cub blijft ondertussen onvermoeibaar met beide prooien spelen. Het eerder gedode konijn wordt daarbij stukje bij stukje verorberd.

We zijn dus getuige van een jagende lynx met haar jong én eerder die dag van een paartje in de ban van de lente.

Een zeldzame samenloop van omstandigheden, zo blijkt. Tijdens twee andere bezoeken die Jan hier eerder en later nog onderneemt, slagen we er niet in ook maar één lynx te ontdekken. Nergens is wildlife gegarandeerd. Echte natuur is grillig, onvoorspelbaar en altijd anders. Gelukkig maar!

Good old La Lancha

Sierra de Andújar is zonder twijfel een van de meest ongerepte gebieden van Spanje en dé plek bij uitstek om een lynx te spotten. De bergstreek biedt prachtige landschappen met een afwisseling van weiden en bossen. Maar laat ons duidelijk zijn: het concept van een natuurpark is hier heel anders dan in veel andere landen. Met uitzondering van een weg die het park van noord naar zuid doorkruist, bestaat de rest uit uitgestrekte privé-eigendommen waar toegang verboden is. Je moet dus op de hoofdweg blijven, waar een aantal observatieposten zijn ingericht. Bij STARLING vormt dit slechts een onderdeel van de reis en zeker niet de hoofdmoot.

Toch is dit het vaste reisconcept dat al jaren door vele agentschappen wordt aangeboden, aangezien je hier met een paar dagen geduld edelherten, damherten, steenbokken en talloze vogelsoorten kunt spotten.

Dat geldt ook voor de twee Iberische lynxenvrouwtjes Granza en Margaza, die tot op vandaag hun territoria verdedigen in het gebied rond La Lancha. Helaas is Margaza sinds vorig jaar een oog kwijt. Granza is, gezien haar respectabele leeftijd van zestien jaar, dit jaar niet (meer) zwanger. Wel tolereert ze een vrouwelijk jong uit haar laatste worp in haar territorium.

Naast deze drie vrouwelijke lynxen maak je in La Lancha ook nog kans op Odon, het plaatselijke mannetje. Wij zagen, uitgezonderd Granza’s laatste dochter, al deze lynxen. Margaza verkoos er echter voor zich niet aan iedereen te tonen. Gids Jan denkt dat ze na het hoogseizoen echt wel genoeg heeft van de massa’s toeristen, alias paparazzi, die hier eerder passeerden. Welgeteld twee STARLING-reisdeelnemers hadden het geluk haar in een struik te zien verdwijnen. Pas na het invallen van de duisternis kwam ze weer tevoorschijn.

Odon werd door Jan ver in de vallei gevonden. Enkel doorheen zijn telescoop konden we het dier oppikken, rustend in de schaduw van een steeneik. Temperaturen boven de 20°C zorgden voor weinig activiteit bij de dieren en veroorzaakten bovendien een zinderende lucht door de warmte.

Jans mooiste waarneming was het weerzien met Granza, die werd gespot tijdens een ochtendwandeling door haar territorium. Haar indringende blik, met halfgespleten ogen, toen ze haar hoofd omdraaide nadat Jan een lynxengeluid had geïmiteerd, bezorgde ons een moment van kippenvel!

Geen otterfamilie, wel Nigeria.

Nigeria zagen we tijdens een ochtend nabij Encinarejo, waar we tevergeefs stonden te wachten op het verschijnen van de plaatselijke otterfamilie. Dit jaar lukte dat helaas niet. Het is duidelijk dat de dieren door het enorme debiet van de gezwollen Juandula-rivier sterk verstoord waren in hun rust- en foerageerplaatsen.

Voor het vierde jaar op rij verscheen het lynxenvrouwtje Nigeria hier uit het niets vanuit een struik! Het blijft een ongelofelijke ervaring wanneer zo’n dier plots voor je op de weg staat!

We kijken nu al uit naar het komende seizoen!