Reisverslag: natuurreis naar Wit-Rusland

Van 21 mei tot 3 juni 2017 trok STARLING met een groepje van 10 deelnemers naar Wit-Rusland (of Belarus) om er volop vogels, zoogdieren en woeste natuur te spotten. Het werd een onvergetelijke trip vol prachtige natuurbeleving die ieders verwachtingen meer dan inloste. Een uitgebreid, maar smakelijk verslag van deze natuurreis.

Impressionante samenzang in Krasny Bor

Krasny Bor, het uitgestrekte bosgebied met hoogvenen, rivieren en moerassen ligt in het uiterste Noorden van Wit-Rusland, op de grens met Rusland. De eerste drie dagen leven we ons uit met een variatie aan ochtend-, dag-, en avondexcursies. Omdat we pal op de geografische  overgangszone van noordelijke naaldbossen en Midden-Europees loofbos zitten, is de vogellijst hier zeer divers. Al mogen we wel ons beste beentje voorzetten: de wandeltochten zijn vrij intensief en er is geen sprake van aangelegde paden. Gelukkig kent onze lokale gids overal blindelings zijn weg. Hij woont dan ook midden in het gebied en baat er een gastenverblijf. Het is een ronduit idyllische verblijfplaats, zo op een hoge oever van een riviertje.

Vogelsoorten die bij ons de voorbije vijftig jaar zo goed als volledig verdwenen, zijn hier opvallend algemeen. Roepende Roodmussen, Grauwe klauwieren, Krekelzangers, Kwartelkoningen, Draaihalzen, Wielewalen, Sperwergrasmus en Noordse nachtegalen zorgen voor een impressionante samenzang.

 

Enkele typische noordelijke taigasoorten kunnen we lustig aanvinken bij het dagelijks overlopen van de waarnemingslijst: Drieteen-, Witrug- en Grijskopspecht, Oeral- en Ruigpootuil, Hazel-, Kor- en Auerhoen, Notenkraker, Kleine Vliegenvanger en Grauwe Fitis.

Al krijgen we deze lieverds niet op een presenteerblaadje aangeboden. Het is immers al wat laat in het seizoen. Vooral uilen, hoenders en spechten vergen echt een inspanning. Sommige nestlocaties blijken al verlaten en de adulte vogels houden zich stil. Gelukkig schudt onze gids meerdere keren een plan B uit zijn mouw. En met succes! Alleen een waarneming van Dwerguil blijft uit. Maar dat maken we later –met een plan E– ruimschoots goed!

 

Een geldprijs voor een nestje wolvenpups

Een waarneming van een zoogdier laat in eerste instantie op zich wachten. We staan versteld van de jachtgewoonten in het gebied: jaarrond worden wolven hier geschoten en in deze periode van het jaar verloten lokale jachtverenigingen een fikse geldprijzenpot voor wie een nest wolvenpups binnenbrengt. Dat zo’n praktijken nog bestaan! We geraken dus niet verder dan een zeldzame afdruk van een wolvenpoot in wat los zand. We stellen ons tevreden met enkele wegrennende elanden bij de nachtelijke sessies met de schijnwerper en een alarmerende, wegduikende bever in de buurt van onze lodge.

Wanneer we halt houden bij enkele laagveenplassen en verstilde Scandinavisch aandoende hoogveenmeren te midden van sparrenbossen, merken we niet alleen een heel andere plantengroei op. Ook de vogelsoorten verschillen hier met wat we eerder spotten: Roerdomp, Wilde Zwaan, Zomertaling, Vis- en Zeearend, Zwarte Stern, Snor, Grote Karekiet en dergelijke.

WIL JIJ DIT ZELF OOK BELEVEN? KLIK HIER DOOR.

 

Natuur voor ons alleen & een eigen chefkok

Via een knuppelpad bereiken we een ongerept hoogveengebied diep verscholen te midden een uitgestrekt bos bij de Russische grens. Dankzij dat pad kunnen we, min of meer droogvoets een heel eind het gebied in te lopen. In de veenmosvlaktes bloeien onder andere Eenarig Wollegras, Lavendelheide, Veenbes en Moerasrozemarijn. We scoren hier op vogelvlak nieuwe soorten als Kraanvogel, Regenwulp en Goudplevier.

Het meest unieke tot dusver is misschien wel  het exclusieve gevoel dat groeit tijdens deze reis: zo goed als overal zijn we de enige aanwezigen in het gebied waarin we ons bevinden. Iets waar menig natuurliefhebber ronduit vrolijk van wordt! We voelen ons ook in de watten gelegd door Boris, een chefkok uit Minsk die speciaal voor ons is ingehuurd. Zijn vers bereide maaltijden, klaargemaakt met streekproducten, zijn steeds weer van een bijzonder hoog culinair niveau. De continue, stralende weersomstandigheden bezorgen ons een fantastische tijd!    

 

Berezinsky: Vrouwenschoentjes tussen eeuwenoude bomen

Om de lange rit naar het zuiden te doorbreken, verblijven we ten Noorden van Minsk twee nachten  in het Berezinsky biosfeerreservaat. Het is wel even wennen als we daar plots parkeren naast bussen vol schoolkinderen. Gelukkig bezoeken die enkel het educatieve museum en de nabijgelegen dierentuin. Wandelpaden  in de nabijgelegen bossen blijken verlaten. We hebben een uitkijktoren en drie motorbootjes op de Berezina rivier weer exclusief voor ons. De vogel- en zoogdiersoorten zijn vergelijkbaar met die van Krasny Bor. Veel nieuwe soorten zien we hier dus niet.

In Berezinsky maken we zompige wandelingen door de randzone van een hoogveen naar een lage heuvel die uit het moeras oprijst. In de schaduw van de eeuwenoude bomen loodst Yuri, een plaatselijke gids, ons er naar Vrouwenschoentjes, een spectaculaire orchideeënsoort. Omwille van het koude voorjaar blijken de eerste exemplaren van deze sterk bedreigde orchideeën nog niet in bloei te staan. Op de tweede locatie blijkt dat wel het geval. Dat ook verzamelaars interesse tonen in deze attractie is ook Yuri niet ontgaan. Tot de laatste smartphones en fototoestellen zijn opgeborgen, blijven zijn argusogen gefocust op de orchideeën.

 

Bastaardarend, bever en beer

Een tweede hoogtepunt hier is ongetwijfeld de bootexcursie op de prachtig meanderende Berezina-rivier. Motorbootjes loodsen ons langsheen verlandende nevengeulen, volstrekt ontoegankelijke moerassen en oeverwallen met eeuwenoude eiken. Beverburchten zijn alom aanwezig. De beverfamilies zelf krijgen we bij valavond  te zien vanop de plaatselijke uitkijktoren. Ondanks de wat lawaaierige motorbootjes,  hebben we geluk als we de terugvaart aanvatten: we spotten een adulte Bastaararend, dé specialiteit van het gebied.

Hoewel hier 35 tot 40 Bruine beren leven, zit een waarneming van deze dieren er niet in. Observatiehutten en uitkijkpunten zoals we die kennen in Finland en Spanje zijn hier (nog?) niet. We moeten ons tevreden stellen met een leeggeroofd bijennest, een duidelijk spoor van de beer. Het onthouden waard zijn ook de talrijke muggen die ons in wolkjes vergezellen … lange leve muggenmelk en muggennetjes!

VOLLEDIG OVERTUIGD? KLIK HIER DOOR.

 

De Prypiat-rivier serveert de kers op de taart

Vanuit ons verblijf (het Plus hotel in Turov) maken we verschillende uitstapjes langs en doorheen de overstromingsvlakte, lokaal ‘pojma’ genoemd, van de Prypiat rivier. De pojma is ronduit indrukwekkend. Ze bestaat uit een wirwar van slikken, zeggemoeras, graslanden, wilgenbos, eilandjes, rivierduintjes en hogere ruggen met eikenbos. Het hele gebied staat in het voorjaar onder water, dit jaar is dat tot begin mei. We komen ogen en oren tekort om het overweldigend rijke vogelleven volledig te registreren: alom getierelier van Veldleeuweriken, juichende Grutto’s, opgewonden Tureluurs, een enkele stille Kemphaan en het gekrijs van foeragerende Visdiefjes, Zwarte, Dwerg- en Witvleugelsterns. Kers op de vogeltaart zijn de klanken van de Terekruiter. Deze steltlopersoort, hier aan de westelijke rand van zijn broedgebied, is het symbool van de pojma. Omdat het geen al te goed broedjaar blijkt te zijn, duurt het even voor we deze indrukwekkende vogel in het vizier krijgen. Maar uiteindelijk lukt ook dat: we zien een koppeltje dat baltst!

 

Tijdens de avondexcursie waarbij we Poelsnippen willen bewonderen op en nabij hun baltsplaats, krijgen de plaatselijke muggen versterking van knutjes. We worden op de proef gesteld! Het is niet vanzelfsprekend om het schouwspel van de baltsende vogels bewegingsloos te bewonderen terwijl bijtgraag gespuis zijn weg zoekt naar een niet met DEET ingesmeerd of door kledij afgedekt stukje huid. Bovendien staat het gras al wat hoog waardoor ongetwijfeld één van Europa’s mooiste vogelspektakels een beetje aan het oog onttrokken wordt.

Een deel van de groep bezoekt kort het bezinkingsbekken. Daar observeren ze Kluut en Steltkluut, zeer schaarse (broed)vogels in Wit-Rusland. We zien er ook de eerste Citroenkwikstaarten van de reis, terwijl er Grauwe en Bruine Kiekendieven jagen en Schreeuw- en Zeearend rondvliegen!

 

Huisnummer 16 en alle spechten van Europa

Een karakteristieke houten woonst in dorpje dichtbij Turov brengt ons een verrassing. De blauw-witte kleuren van  het huisnummerplaatje blijken er assorti met die van de Azuurmees die er broedt! In een spleet tussen enkele balken van de woning nestelt een koppeltje van deze unieke mezensoort. Er zijn vogels en Vogels. En Azuurmezen horen ongetwijfeld tot de categorie met de hoofdletter! Beide oudervogels vliegen continu af en aan met voedsel om de niet aflatende honger van hun kroost te stillen. Niet ver daarvandaan zien we roepende Porseleinhoentjes, Roodmussen, Spotvogels en Wielewalen. Ook Sperwergrasmus, Blauwborst en Buidelmees laten zich bewonderen. Ongelofelijk hoe talrijk vogels hier zijn!

Het is hier ook dat we, met waarnemingen van Syrische, Middelste Bonte, Kleine Bonte en Grijskopspecht, het rijtje van alle Europese spechtensoorten vervolledigen. Met roepende Draaihalzen daar bovenop scoren we tien op tien! Vliegenvangers doen het hier ook goed. Naast de eerdere Grauwe, Bonte en Kleine, is met een nestelend koppeltje Withalzen, het rijtje van potentiële vliegenvangers deze reis compleet.

 

Indrukwekkende woudreuzen

Tijdens de korte verplaatsing  naar het Nationaal Park zelf, houden we kort halt in een ooibos. Dit type van habitat vormt een belangrijk onderdeel van het riviersysteem langs de Pripyat. De wandeling langsheen de oude eikenbomen, die op de hoogste delen van het landschap voorkomen maar toch regelmatig kort overstromen, is ronduit adembenemend. De stammen van afgestorven eiken zijn hier en daar getooid met Eikenvuurzwam en knalgele Zwavelzwam, allebei forse paddenstoelsoorten.  Enkele indrukwekkende woudreuzen zijn doorzeefd met vraatgangen van de larven van de uit de kluiten gewassen Heldenboktor. Heel wat exemplaren van deze keversoort vliegen ons rond de oren. Tijdens een fotosessie landt één exemplaar op de wang van een reisdeelnemer. Gegil en hilariteit volgen! Maar omdat we ook hier geplaagd worden door muggen en knutjes, keren we vrij snel terug naar de dwarsweg doorheen het gebied. We spotten enkele Zwarte Ooievaars, vinden een nest van een Noordse Nachtegaal en krijgen verschillende Middelste Bonte Spechten te horen en (kort) te zien.

MEER WETEN OVER DE REIS IN 2018? KLIK HIER DOOR.

 

De uilenteller

Om onze nieuwe verblijfplaats te kunnen bereiken – de mondaine Doroshevichy lodge aan de oevers van de Prypiat – moeten we de ferry op, over de Prypiat. Dat lukt als een fluitje van een cent. Het verblijf zelf is al even exclusief als de natuur die ons omringt: we zijn er de enige gasten! Het C-plan voor het spotten van een Dwerguil tijdens de eerste avond werkt enkel auditief. Muggen en knutjes daarentegen merken we op met al onze zintuigen. En ook een koppeltje Bosuilen werkt goed mee. We stellen de uilenteller zo af op 5 verschillende soorten. Vier ervan visueel, eentje alleen auditief. 

 

Om uitgebreider kennis te maken met de Prypiat rivier en haar omgeving, trekken we het reusachtige gebied ‘s anderendaags dieper in. Net zoals in het noordelijke Berezinsky, gebeurt de verplaatsing daarbij over het water. Deze keer niet met afzonderlijke bootjes, wel in een gezamenlijke.  Los van de vogelsoorten van weleer, zien we er de enige Witwangsterns van de reis. Zeearenden laten zich van dichtbij bekijken. Een eenzame Bever gaat op in dit eindeloze landschap. Fotogeniek is een bont gezelschap van twee vogelsoorten: eentje op korte poten (Scholekster), de andere op lange stelten (Zwarte Ooievaar). Opmerkelijk zijn de talrijke, vlieggrage groepjes Terekruiters die foerageren op en nabij de zandplaten die hier en daar oprijzen uit de rivier. Het blijkt de meest algemene steltlopersoort tijdens de vaart!

 

31 juni: I gotta (twitch) feeling

Bij het verlaten van het Prypiat Nationaal Park passeren we een veld dat net gemaaid is. Tijdens de korte stop spotten we er enkele Raven die de gevangen prooien van foeragerende Zwarte Wouwen proberen te bemachtigen. Een uurtje verderop zijn de visvijvers van Beloe aan de beurt. Daar halen we de gehoopte top- en doelsoort binnen: enkele paartjes Nonnetjes die we mooi kunnen waarnemen. Speciale nestkasten hebben ervoor gezorgd dat de vogels er jaar na jaar broeden. Het is trouwens de enige locatie in Wit-Rusland waar dit het geval is.

De volgende rit brengt ons naar Telehany. We pikken er een lokale gids op die de huurbusjes naar het nabijgelegen Vygonoschansky natuurgebied loodst. Enkele boswegen verder, gaan we te voet verder een aanpalend bos in.  Bij een nestlocatie van een plaatselijk paartje Laplanduilen is het even nagelbijten… de jongen hebben immers het nest al verlaten. Na wat zoeken volgt echter de verlossing: we lokaliseren het vrouwtje en één van beide jongen. Het uilskuiken, dat ons bewegingsloos aankijkt, zit verstopt als een trol voor zich uit te staren op een omvergevallen boomstammetje. Telescopen worden overbodig. Fototoestellen en smartphones gaan aardig hun gang! Ongetwijfeld een topmoment qua natuurbeleving tijdens de reis. In Scandinavië broeden Laplanduilen hoofdzakelijk in verlaten nesten van Havik. Hier palmden ze een oud nest van een Schreeuwarend in.

 

Gids gaat tot het uiterste

Een gelijkaardig scenario speelt zich nadien af bij een nest van Ransuilen. De nestlocatie is hier wel een oude wijnkist en de jongen geven een gevaarlijk showtje: eentje, nog in het nest, steekt zo nu en dan zijn kop op. Twee anderen hangen letterlijk wat rond op de grond in de aanplant van dennen. Vogels voor de kat als hier een vos passeert! En nog is de dag niet ten einde. Na een derde verplaatsing arriveren we in Bereza waar we het nabijgelegen Sporovo natuurgebied bezoeken. Stevige wind zorgt ervoor dat de doelsoort niet onmiddellijk opduikt. Maar dat is buiten onze gids gerekend. Met lieslaarzen aan stapt hij zonder aarzelen in het zeggemoeras. Taperecorder op repeat en speaker hangt hij vakkundig aan een wilgenstruikje. Met gerichte instructies die we via walkie talkie van hem ontvangen, hebben we kort daarna zowaar prijs: een zingende Waterrietzanger in alle telescoopbeelden. Dank u, gids Dima!

 

Citroengele maneschijn

Ook de ochtendexcursie in het Sporovo natuurgebied, dat zich langs de Yaselda (een zijrivier van de Prypiat) situeert, levert waarnemingen van verschillende Citroenkwikstaarten op, een tweede stevige klepper! Als we bij het handmatige veer arriveren, verraadt de typische roep van deze kwikstaart onmiddellijk zijn aanwezigheid. Met het landen van een adulte vogel op het steigertje aan de overzijde van het veer, is de klus al geklaard nog voor we via een plankenpad de gigantische, drassige overstromingsvlakte betreden. Dat blijkt niet echt naar de zin van de verschillende paartjes Citroenkwikken. Hun nesten situeren zich duidelijk vlak naast het pad waarop we staan. In de talrijke aanwezige wilgenstruikjes, hun bekken gevuld met voedsel,  wachten ze ongeduldig op een vrije aanvliegroute richting hongerige kroost.

Gids Dima wijst ons erop dat niet alles hier rozengeur en ‘citroenkwik-gele-maneschijn’ is. De toekomst voor de Waterrietzangers in dit gebied is behoorlijk uitzichtloos. Er is totaal geen evenwicht tussen de intensieve landbouw en visteelt enerzijds en de beschermings- en beheermaatregelen anderzijds. Irrigatie van omliggende akkers zorgt ervoor dat de overstromingsvlakte soms te weinig water krijgt van de Yaselda rivier. Voeg daarbij verkeerd, voedselrijk water dat af en toe uit nabijgelegen visvijvers komt binnengestroomd en je weet dat het voortbestaan van dit specifieke leefgebied van de sterk bedreigde broedvogelsoort zal eindigen. Laten we hopen dat het toch nog goed komt! Het gebied huisvest immers het grootste deel van de nog resterende Waterrietzangers wereldwijd.

 

Vier kudden Wisent

Voor we richting onze laatste bestemming – het Belovezhskaya Puscha Nationaal Park – rijden, krijgen we een rondleiding op een nabijgelegen visvijvercomplex om enkele vogelsoorten te spotten die nog op ons lijstje ontbreken, zoals de Roodhalsfuut. Vinden doen we die soort niet, wel Dwergmeeuw en Bonte Strandloper. We zijn ook getuige van hoe een mannetje Buidelmees zorgvuldig zijn net afgewerkte buidelnest inspecteert. Ongelofelijk mooi!

Van Belovezhskaya onthouden we vooral een ochtend- en één van beide avondexcursies. De ene levert uiteindelijk een super zalige waarneming van een vrouwtje Dwerguil op, de andere vier verschillende kuddes van de in totaal 480 aanwezige Wisenten in dit Nationaal Park. Observaties van algemenere soorten als Grauwe Gors, Kwartel en Patrijs zorgen er nog voor dat het totaalaantal van vogelsoorten ruimschoots de 180 overschrijdt.

Meer dan voldaan keren we de volgende dag naar huis terug.

 

Wil je dit ook meemaken van op de eerste rij? In 2018 organiseren we deze reis opnieuw.

Optie: kortere trip

Heb je weinig vakantiedagen, een druk programma of vooral interesse in enkele specifieke soorten van het Pyrpiat bekken? Halverwege aansluiten tijdens deze reis is perfect mogelijk. Tip: met Pinkstermaadag erbij, moet je voor deze reis maar vier verlofdagen op nemen. Neem je deel aan het zuidelijke gedeelte van de trip, dan wachten je de echte specialiteiten van Wit-Rusland: Poelsnip, Terekruiter, Azuurmees,  Laplanduil, Citroenkwikstaart en Waterrietzanger.

Lees meer!

Reisverslag: Jan Kelchtermans